Canllaw i Ddechreuwyr: Dewis Telyn – pa delyn yw’r orau i mi?

Mae dysgu chwarae offeryn newydd yn adeg gyffrous ym mywyd pob cerddor, boed yn hen neu’n ifanc, yn brofiadol neu’n ddibrofiad. Fodd bynnag, ochr yn ochr â’r cyffro o ddysgu chwarae, bydd nifer arswydus o gwestiynau’n codi, yn aml: beth yw’r gwahaniaethau rhwng y gwahanol fathau a modelau o delynau? Sawl tant sydd ei angen arnaf? A yw telynau llai yn haws i’w chwarae na’r rhai mwy? Mae’n rhestr ddiddiwedd, yn ôl pob golwg.

Bydd y mwyafrif helaeth o bobl sy’n dechrau canu’r delyn wedi wynebu’r un ansicrwydd a gofyn yr un cwestiynau. Mae’n rhaid i bawb ddechrau yn rhywle, a bydd gan bawb eu dewisiadau gwahanol. Gwyddom fod prynu telyn yn benderfyniad enfawr i rieni telynorion ifanc. Y peth pwysicaf i’w gofio efallai yw bod dewis telyn yn benderfyniad personol dros ben ac rydym yn argymell eich bod yn rhoi cynnig ar y model o delyn sy’n mynd â’ch bryd, lle y bydd hynny’n bosibl.

Nod y canllaw isod yw egluro rhai o’r pwyntiau cyffredin sy’n achosi dryswch ac awgrymu ambell beth y dylech ei gadw mewn cof wrth edrych ar delynau. Mae ambell fideo hefyd, lle y bydd Allan yn trafod rhai o’r pwyntiau manwl. Os bydd gennych gwestiwn nad ydym wedi’i ateb yma, mae croeso i chi ofyn cwestiwn i ni.  Y peth pwysicaf i’w gofio efallai yw bod dewis telyn yn benderfyniad personol dros ben ac rydym yn argymell eich bod yn rhoi cynnig ar y model o delyn sy’n mynd â’ch bryd, lle y bydd hynny’n bosibl.

Pam y mae telynau’n amrywio cymaint o ran eu maint?

Os byddwch wedi cael golwg ar nifer o delynau gwahanol yn barod, mae’n bosibl y byddwch wedi sylwi eu bod yn amrywio’n fawr o ran eu maint. Y prif reswm am hyn yw’r gwahaniaeth yn nifer y tannau. Gall telyn gyngerdd fod â chymaint â 47 o dannau a gall telyn lifer fod â chyn lleied â 22. Fodd bynnag, hyd yn oed pan fydd ganddynt yr un nifer o dannau, gall telynau barhau i amrywio’n fawr o ran eu maint.

Yn yr un modd â nifer o feysydd eraill, mae hyn yn fater o ddylunio: nid oes maint safonol ar gyfer car ac nid oes maint safonol ar gyfer telyn ychwaith. Bydd gan bob gwneuthurwr ddyluniad sydd, yn ei farn ef neu hi, yn cynnig y cyfuniad gorau o sain ac estheteg a bydd eich dewisiadau yn fater o chwaeth bersonol i raddau helaeth.

Beginner's harp choosing

Beth yw’r gwahaniaeth rhwng telyn Geltaidd/lifer a thelyn gyngerdd neu delyn bedal?

Mae tipyn o wahaniaeth rhyngddynt! O ran saernïaeth, mae’n gyfystyr â’r gwahaniaeth rhwng beic a char. Mae telynau lifer yn ddiatonig, sy’n golygu y gellir ond eu canu mewn nifer cyfyngedig o gyweiriau– gosodir y cyweiriau trwy godi’r liferi hanner tôn. Bydd y rhan fwyaf o ddechreuwyr yn cychwyn â thelyn lifer.

Mae telynau cyngerdd ar y llaw arall yn delynau cromatig llawn ac yn gallu cael eu canu mewn unrhyw gywair. Newidir cyweiriau trwy ddefnyddio’r traed i symud y pedalau ar gefn y delyn. Mae saith pedal sy’n newid yr holl nodau perthnasol ar y delyn ar yr un pryd.

I gael rhagor o fanylion, gallwch wylio Allan yn egluro yn y fideo ar y chwith neu mae gennym dudalen gyfan bwrpasol sy’n rhoi sylw i’r mater hwn.

Os byddaf am brynu telyn lifer neu delyn Geltaidd, sawl tant sydd ei angen arnaf?

Wrth i chi chwilio am delyn, fe sylwch yn fuan iawn bod nifer y tannau’n amrywio’n fawr yn dibynnu ar y math a’r model, gan achosi dryswch i delynorion newydd (neu i’w rhieni!) wrth iddynt geisio dewis y delyn orau. Yn gryno, po fwyaf o dannau sydd, y mwyaf yw’r offeryn ac, yn gyffredinol, y cryfaf y bydd y sain (cofiwch na fydd mwy o dannau’n gyfystyr â sain well, bob amser).

Y nifer mwyaf cyffredin o dannau ar delynau lifer neu Geltaidd yw 34. Bydd y nifer hwn yn caniatáu i chi chwarae ystod eang o gerddoriaeth a’r nifer hwn o dannau hefyd a dderbynnir gan y rhan fwyaf o’r byrddau arholi. Gall telyn 34 tant fynd â chi o’r cyfnod cyntaf i’r lefel uwch.

Mae telynau 36 tant yn eithaf cyffredin hefyd. Yn gyffredinol, mae’r rhain yn tueddu i fod yn offerynnau mwy a genir, gan amlaf, gan delynorion proffesiynol sydd am gael sain sydd rywfaint yn gryfach ynghyd â thensiwn a bylchiad gwahanol o ran y tannau. Mae’r ddau dant ychwanegol yn ddefnyddiol, wrth reswm, ond heb fod yn hanfodol bwysig i ddechreuwyr.

Mae llawer o ddechreuwyr yn edrych ar delynau llawer llai i ddechrau – rhai â 26 o dannau neu lai. Gall fod llawer o resymau dros wneud hynny ac mae’r gost a’r hwylustod cludo yn ddau reswm pwysig. Wrth gwrs, os byddwch yn bwriadu teithio llawer, neu ddim ond eisiau canu’r delyn ar eich pen eich hun a bod lle yn brin, gallai telyn 26 tant, ysgafn fod yn ddelfrydol i chi.

Yn aml, ac yn groes i reddf rhywun, gall fod yn haws canu telyn fwy na thelyn fach. Er enghraifft, yn aml, bydd angen dal telyn ben-glin mewn ffordd arbennig rhag iddi gwympo o’ch côl, ond gall telyn fawr sy’n sefyll ar y llawr gael ei phwyso yn erbyn yr ysgwydd – gan ryddhau’r ddwy fraich a’r dwylo i ganolbwyntio ar y canu. Nid yw telynau’n gwahaniaethu rhwng ‘plentyn’ ac ‘oedolyn’ mewn gwirionedd – a bydd y rhan fwyaf o bobl, ac eithrio plant ifanc iawn, yn gallu canu telyn 34 tant heb broblem.

Os bydd gan delyn lai na 34 tant, bydd hyn yn cyfyngu ychydig ar y gerddoriaeth y gellir ei chwarae ac mae’n bosibl y bydd angen aildrefnu cerddoriaeth rhag i’r dwylo fwrw yn erbyn ei gilydd yn y canol. Os bydd gennych delyn 26 tant a’ch bod yn derbyn gwersi, dylai eich athro/athrawes allu eich helpu i drefnu a chwilio am gerddoriaeth addas ar gyfer telyn lai.

34 String Lever Celtic Harp

 

Telyn Siff Saff 34 Tant sy’n Addas i Fyfyrwyr

 

Sain

Y cwestiwn pwysicaf wrth ddewis telyn yn ôl pob tebyg yw: pa fath o sŵn y mae’n ei wneud?

Mae dewis telyn yn benderfyniad personol dros ben a hyd yn oed ar ôl ymchwilio’n drylwyr a chael llawer o gyngor, mae’n hanfodol bwysig eich bod yn hoffi sain y delyn y byddwch yn ei dewis. Mae telynau’n ymateb yn wahanol i wahanol ddulliau canu felly peidiwch â phoeni os byddwch chi’n ffafrio telyn benodol a bod eich athro/athrawes neu ffrind yn ffafrio un arall – ni fydd y naill na’r llall ohonoch yn gywir nac yn anghywir! Hefyd, mae pob telyn yn teimlo’n wahanol wrth ei chanu – bydd rhai pobl yn teimlo’n fwy cyffyrddus yn canu telyn ysgafnach ei thensiwn a bydd yn well gan bobl eraill dannau sy’n teimlo’n ‘drymach’.

Mae gan bob telyn ei sain ei hun, sy’n gyfuniad o’r dyluniad gwreiddiol a’r dull cynhyrchu, y broses heneiddio naturiol a safon y gofal a dderbyniodd. Bydd rhai o’r telynau mwyaf anaddawol eu golwg yn creu’r sain gynhesaf a hyfrytaf. Mae telynau da yn canu! Fel rheol gyffredinol, gwrandewch am lyfnder ar hyd cwmpas cyfan y delyn. Mae rhai telynau’n “diasbedain” ar y gwaelod ac yn “tincial” ar y pen uchaf. Gall rhai telynau fod yn wych ar y ddau ben ac yn fflat yn y canol. Os byddwch yn chwilio am delyn, rhowch gynnig ar gynifer ohonynt ag y gallwch a chofiwch ofyn i rywun arall ganu’r delyn tra byddwch chi’n gwrando o bell – mae telynau’n swnio’n wahanol iawn o ben arall yr ystafell. Y peth pwysicaf yw eich bod chi’n dwlu ar y sain a bod yr offeryn yn ymateb i’ch dull canu.

Teifi Semitone levers

Ni ddylai liferi o ansawdd da symud y tannau o’u lle pan fyddant ar waith.

Saernïaeth dda?

Os byddwch yn buddsoddi mewn telyn, byddwch am gael tawelwch meddwl y bydd yn gallu gwrthsefyll y pwysau a’r straen o gael ei chanu a’i symud o le i le (i gael canllawiau ar ofalu am eich telyn, cliciwch yma). Yn ddiweddar, yn anffodus, mae’r farchnad delynau wedi cael ei boddi dan delynau rhad, gwael eu saernïaeth o Asia. Er bod y rhain yn atyniadol o ran eu golwg a’u prisiau, maen nhw fel arfer yn achosi mwy o drafferth na’u gwerth. Rydym yn aml yn derbyn ymholiadau ynghylch atgyweirio colofnau a chribau sydd wedi plygu neu wedi torri ar y telynau hyn. Fel rheol, ni fydd eu sain yn ddymunol iawn a defnyddiant ‘fachau’ hanner tôn bras yn hytrach na liferi hanner tôn go iawn.

Wrth asesu telyn, chwiliwch yn ofalus am droeon yn y grib neu’r golofn. A oes unrhyw holltau yn y pren? A yw’r seinfwrdd yn dod yn rhydd o’r blwch? Gall y rhain i gyd fod yn arwyddion pendant fod trychineb ar y gorwel! Edrychwch ar y liferi hanner tôn – ni ddylai liferi hanner tôn da symud y tannau o’u lle na’u treulio a dylech allu eu defnyddio’n llyfn a hwylus.

Rhestr Wirio Gryno

  • A yw’r delyn yn gwneud sŵn da? Ni ellir gorliwio pwysigrwydd y sain. Os byddwch yn hoffi’r sain, byddwch fwy na hanner ffordd.
  • A yw’r delyn yn atseinio’n dda?
  • A yw tensiwn y tannau’n teimlo’r un fath yr holl ffordd ar hyd y delyn?
  • A yw ansawdd y sain yn gyson o’r top i’r gwaelod?
  • A fydd ansawdd y sain yn newid yn dibynnu p’un a yw’r liferi ar waith neu beidio? (bydd ychydig o wahaniaeth bob amser, ond dylai fod yn fach iawn)
  • A oes ôl gwyro neu gamu ar y grib neu’r golofn?
  • A yw’r liferi’n llyfn ac yn hawdd eu defnyddio?

Os na fyddwch yn chwaraewr hyderus, neu os na fedrwch ganu’r delyn eto, gofynnwch i rywun arall ganu’r delyn rydych yn ystyried ei phrynu, os bydd hynny’n bosibl. Credwch eich clustiau – nid oes angen i chi fod yn delynor nac yn gerddor profiadol i wybod a yw’r sain yn eich plesio neu beidio. Cofiwch eistedd y tu ôl i’r delyn a phlycio’r tannau, hyd yn oed os na allwch ganu nodyn – byddwch yn gallu penderfynu a yw’r delyn yn eich plesio neu beidio, ac mae’n sicr bron y gallwch wahaniaethu rhwng modelau gwahanol.

Os bydd gennych gwestiynau o hyd ynghylch prynu telyn neu os bydd angen rhagor o gyngor arnoch, gallwch gysylltu â ni. Rydym yn barod i helpu bob amser.